Για εκπαιδευτικούς · Σεπτέμβριος 2026

28η Οκτωβρίου στο Νηπιαγωγείο: βιωματικές δραστηριότητες για την ειρήνη και τον πόλεμο

Κάθε Οκτώβριο, καθώς πλησιάζει η εθνική επέτειος, οι νηπιαγωγοί βρισκόμαστε μπροστά σε μια μεγάλη παιδαγωγική πρόκληση: πώς να εξηγήσουμε στα νήπια μια τόσο σκληρή έννοια όπως ο πόλεμος, χωρίς να προκαλέσουμε φόβο ή άγχος; Τα μικρά παιδιά αδυνατούν να επεξεργαστούν σκληρές ιστορικές εικόνες, μπορούν όμως να κατανοήσουν απόλυτα τις έννοιες της σύγκρουσης και του αποκλεισμού και, αντίστοιχα, της αγάπης και της συνεργασίας.

Η λύση δεν κρύβεται στην παθητική αφήγηση γεγονότων, αλλά στη μετατροπή των παιδιών από παθητικούς δέκτες σε ενεργούς συμμετέχοντες, με χώρο να ανακαλύψουν βιωματικά τη διαφορά ανάμεσα στην ειρήνη και τον πόλεμο (Σέξτου, 2005).

Η συμβολική προσέγγιση της 28ης Οκτωβρίου

Αντί να μιλήσουμε για όπλα και μάχες, προσεγγίζουμε το θέμα μέσα από έννοιες που τα παιδιά βιώνουν στην καθημερινότητά τους: ο τσακωμός για ένα παιχνίδι είναι ο πόλεμος, το μοίρασμα είναι η ειρήνη. Δουλεύουμε με έντονες συμβολικές αντιθέσεις: τα γκρίζα, θυμωμένα χρώματα απέναντι στα φωτεινά και χαρούμενα, ή οι δυνατοί, δυσάρεστοι ήχοι απέναντι στις απαλές, γλυκές μελωδίες.

1. Η γέφυρα που έπεσε και ξαναφτιάχτηκε

• Ηλικία: 4–6 ετών
• Στόχος: κατανόηση της καταστροφής που φέρνει η σύγκρουση και της δύναμης της συνεργασίας
• Διάρκεια: 20 λεπτά
• Υλικά: μεγάλα τουβλάκια, ένα γκρίζο πανί, ήρεμη και χαρούμενη μουσική
• Διαδικασία: χωρίζουμε την τάξη σε δύο ομάδες, δύο φανταστικά χωριά. Τα παιδιά χτίζουν μαζί μια γέφυρα με τα τουβλάκια, ώστε να μπορούν να συναντιούνται. Ξαφνικά ο «αέρας του θυμού», δηλαδή ο εμψυχωτής ή ένα παιδί με το γκρίζο πανί, ρίχνει τη γέφυρα. Τα παιδιά βιώνουν τον διαχωρισμό και μένουν για λίγο με το ερώτημα: πώς νιώθουμε που δεν μπορούμε να δούμε τους φίλους μας;
• Αναστοχασμός: τι πρέπει να κάνουμε για να ενωθούμε ξανά; Η ομάδα συνεργάζεται, βρίσκει λύσεις και χτίζει τη γέφυρα της ειρήνης υπό τους ήχους χαρούμενης μουσικής.

2. Το άγαλμα των συναισθημάτων

• Ηλικία: 4–6 ετών
• Στόχος: σωματική έκφραση των συναισθημάτων που φέρνουν η ειρήνη και ο πόλεμος
• Διάρκεια: 15 λεπτά
• Υλικά: μια συσκευή αναπαραγωγής μουσικής ή ένα κρουστό όργανο
• Διαδικασία: με τη συνοδεία μουσικής, τα παιδιά περπατούν ελεύθερα στον χώρο. Όταν η μουσική σταματά, η νηπιαγωγός λέει μια λέξη, για παράδειγμα «αγκαλιά», «θυμός», «φόβος», «χαρά», «ειρήνη». Τα παιδιά παγώνουν σχηματίζοντας ένα άγαλμα που δείχνει αυτή τη λέξη. Η τεχνική λειτουργεί αποστασιοποιητικά και επιτρέπει στην ομάδα να παρατηρήσει εξωτερικά τα συναισθήματα (Neelands & Goode, 2000· Παπαδόπουλος, 2010).
• Αναστοχασμός: παρατηρούμε τα αγάλματα. Ποια μας αρέσει περισσότερο να κοιτάμε, αυτά του θυμού ή αυτά της χαράς; Πώς ένιωθε το σώμα μας σε καθένα από τα δύο;

Η σύνδεση με το θεατρικό παιχνίδι

Η δραματική τέχνη στην εκπαίδευση προσφέρει τον ιδανικό ασφαλή χώρο για να εξερευνήσουν τα παιδιά δύσκολα συναισθήματα. Μέσα από το θεατρικό παιχνίδι οι μαθητές δεν ακούνε απλώς για την ειρήνη· την πράττουν. Μαθαίνουν να επιλύουν συγκρούσεις, αποκτούν ενσυναίσθηση και κατανοούν τη σημασία του «μαζί». Η ενεργός συμμετοχή και το παιχνίδι ρόλων δίνουν στα παιδιά τη δύναμη να παρεμβαίνουν και να προτείνουν λύσεις, νιώθοντας ότι η φωνή τους έχει αξία (Σέξτου, 2005· Παπαδόπουλος, 2010).

Συχνές ερωτήσεις εκπαιδευτικών

Πώς μιλάω στα νήπια για τον πόλεμο και την 28η Οκτωβρίου;
Προτιμήστε αλληγορικά παραμύθια και συμβολικές έννοιες. Εστιάστε στα συναισθήματα, όπως ο φόβος και η λύπη, και στις συνέπειες μιας σύγκρουσης, αποφεύγοντας ρεαλιστικές εικόνες βίας. Η συζήτηση χρειάζεται πάντα να καταλήγει στην αξία και την ομορφιά της ειρήνης.

Είναι κατάλληλο το θέμα του πολέμου για τα προνήπια;
Ναι, εφόσον μεταφραστεί στη δική τους γλώσσα. Για ένα προνήπιο, πόλεμος είναι το να του πάρουν με τη βία το αγαπημένο του παιχνίδι. Εστιάστε αποκλειστικά στην επίλυση των καθημερινών τους συγκρούσεων, ως πρώτο βήμα για την κατανόηση της ειρήνης.

Τι κάνουμε αν ένα παιδί αναφέρει κάτι που άκουσε στις ειδήσεις;
Δεν το προσπερνάμε ούτε το επεκτείνουμε. Αναγνωρίζουμε το συναίσθημα («φαίνεται ότι σε στενοχώρησε αυτό που άκουσες»), επιβεβαιώνουμε την ασφάλεια της τάξης και επιστρέφουμε στη συμβολική γλώσσα της δραστηριότητας, όπου το παιδί μπορεί να επεξεργαστεί την ένταση χωρίς να την ξαναζήσει.

Πώς συνδέεται η θεματική με τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων;
Εντάσσεται στους άξονες της κοινωνικής ενσυναίσθησης και του σεβασμού στη διαφορετικότητα. Οι δραστηριότητες επίλυσης συγκρούσεων προσφέρουν άμεσα μετρήσιμη εμπειρία συνεργασίας μέσα στην ομάδα.

Συμπέρασμα

Η 28η Οκτωβρίου είναι μια εξαιρετική αφορμή για να φυτέψουμε τον σπόρο της ειρήνης στις καρδιές των παιδιών. Μέσα από το παιχνίδι και τα σύμβολα, η ιστορία ζωντανεύει και γίνεται μάθημα ζωής για την ενσυναίσθηση και τη συνεργασία.

Πηγές

• Neelands, J., & Goode, T. (2000). Structuring Drama Work: A Handbook of Available Forms in Theatre and Drama (2nd ed.). Cambridge University Press.
• Παπαδόπουλος, Σ. (2010). Παιδαγωγική του θεάτρου. Ιδιωτική Έκδοση.
• Σέξτου, Π. (2005). Θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα στα σχολεία. Εκδόσεις Μεταίχμιο.